Toporki

PEREPILICA

 

_402487648

Jakie malownicze były niegdyś w Toporkach pola obsiane zbożem rozmaitym. A po żniwach

stały dumnie snopy ułożone w laszki, mydly. Suszyły się w słońcu. Na ostatnim polu, gdzie kończono żniwa stawiano blisko drogi Perepylicę. Kępkę niezżętego żyta, którą związywano przy kłosach.  Między źdźbła  wstawiano gałąź z owocami czerwonej jarzębiny, strojono różnymi żywymi kwiatami z pola lub ogródka. Dookoła pielono ziemię z rżyska. Dzieci szukały na polu płaskiego kamienia, by zaścielić go białą szmatką i położyć w utworzonym zbożowym domku. Na takim polnym stole kładziono kawałeczek chleba. Mówiono, że to dla zajączka. Niektórzy gospodarze przywozili ułamany kawałeczek chleba do domu do zjedzenia młodszym dzieciom.

Po ustawionej Perepylicy mieszkańcy wsi poznawali, że gospodarz danego pola już zakończył żniwa. Pracując i przy obiedzie, który spożywano na polu  na rozścielonej płachcie, żeńcy śpiewali  charakterystyczne dla okresu żniw pieśni. Każda wieś miała swoje pieśni.

Każdego roku zapraszamy mieszkańców wsi, turystów, wszystkich zainteresowanych poznawaniem tradycji swoich przodków do uczestnictwa w  Perepylicy w Toporkach.

HISTORIA WSI

Ambicją Bohusza Bohawitynowicza – podskarbiego litewskiego pochodzącego ze starożytnego rodu ruskiego, było przejęcie perspektywicznych dóbr orlańskich. W 1516r. były wytyczone granice włości orlańskiej, która od wschodu sąsiadowała z Puszczą Białowieską, od południa ze starostwem kleszczelowskim, od zachodu z włością boćkowską, a od południowego zachodu ze starostwem i leśnictwem bielskim. Bohusz nabył Topczykały, obecne Koszki, Paszkowszczyznę i Szernie. W 1536 r. po śmierci Bohusza Bohawitynowicza dobra orlańskie przeszły w ręce córki Hanny, która wyszła za mąż za Stanisława Tęczyńskiego. Tęczyński poszerzył włość o wieś Toporowo (Toporki), którą nazwano na pamiątkę Tęczyńskich herbu Topór. W 1577 r. Toporowo posiadało włók- 23, karczem – 2, komorników – 4, ogr. – 8. Córka Stanisława i Hanny – Katarzyna, wyszła za mąż za księcia słuckiego Jurija Olelkowicza herbu Pogoń. Po jego śmierci wyszła ponownie za mąż za Krzysztofa Mikołaja Radziwiłła możnego przedstawiciela litewskiego rodu Radziwiłłów. W posagu wniosła włość orlańską. W ich dobrach Orla pozostawała prawie trzy stulecia. Synem Hanny i Krzysztofa Mikołaja był również Krzysztof. Krzysztof Radziwiłł lubił swój podlaski majątek. Jego żoną była Anna Kiszczanka z Ciechanowca. Nastał złoty okres w dziejach Orli.

W 1655 r. Toporowo liczyło 28 dymów i 30 włók. Włodarzem był Janusz Radziwiłł – wojewoda wileński. Wojny w latach 1655 – 1660 przerwały ten świetny okres. Najbardziej ucierpiały miejscowości położone na ruchliwym trakcie z Brześcia do Orli czyli Reduty i Toporowo. W 1663 r. zamieszkiwało je zaledwie kilku gospodarzy ( Toporki – 5 dymów). Rdzenna ludność dzieliła się na dwie klasy – mieszczaństwo i chłopstwo. Mieszczanie zamieszkiwali Orlę i korzystali z wolności, włościanie musieli odrabiać pańszczyznę. W 1706 r. wojska szwedzkie przyniosły epidemię chorób zakaźnych. Na Podlasiu „morowe powietrze”. Toporki opustoszały całkowicie. Radziwiłłowie wrócili do Orli. W 1832 r. w Toporkach było już 16 domów, 11 rekrutów. Rekruci – do wojska powoływano co dziesiątego mieszkańca chrześcijanina. W 1843 r. Toporki liczyły domów – 17, mężczyzn – 63, kobiet – 54. W 1861 r. włościanie otrzymali wolność osobistą i ziemię. Sady należały do rzadkości. W majątku Orla sad zajmował 2 dziesięciny ( ponad 2 ha), w majątku Saki Józefa Krupskiego 0,5 dziesięciny. Głównie hodowano bydło. W 1896 r. w Toporkach było 36 domów, 110 mężczyzn, 136 kobiet. Kiedy zaczęto sprzedawać grunta włościanom, z Toporków nabyli jako jedni z pierwszych. We wsi była 1 karczma – właściciel Morduch Jewelewicz. W karczmie odbywały się zabawy, spożywano napoje alkoholowe i śledzie. W końcu XVI wieku przy drodze z Redutów do Grabowca założono folwark, do którego należały Reduty i Toporki.

Cechą nazwisk występujących na terenie historycznej włości orlańskiej jest związek z otaczającym światem. Najczęściej odnoszą się do elementów przyrody – Bieroza, Kos, Wowczyk, Wiewiórka lub przedmiotów i zjawisk związanych z gospodarstwem – Rola, Socha, Borona.

 

Opr. Maria Klimowicz na podstawie „Dziejów miejscowości Reduty i Szernie we włości orlańskiej” o. Grzegorza Sosny i m. Antoniny Troc-Sosny

 

 

Brak możliwości komentowania