Dasze

PRZYDROŻNE KRZYŻE

Wieś zamieszkała przez ludność prawosławną zawsze zaczynała się  od krzyża najczęściej drewnianego. Było to miejsce szczególne – mała codzienna świątynia. Przechodzący tędy dziadek zdejmował czapkę, żegnał się i odmawiał pacierz. To było miejsce spotkania z Bogiem, takie swojskie. Krzyże stawiano przy rozstajach dróg dla orientacji, upamiętniając wydarzenia, w intencji dziękczynnej, ochronnej (przed głodem, chorobą, wojną), za zdrawije mieszkańców. Krzyże są przykładem znakomitej sztuki ludowej, pokazują jak ważna była wiara chrześcijańska dla pokoleń naszych przodków. W Daszach przy krzyżach w centrum wsi zatrzymuje się kondukt żałobny. Do tego miejsca odprowadzają zmarłego wszyscy mieszkańcy. Tu zatrzymują się  pielgrzymi wędrujący na św. Górę Grabarkę. Na chwilę odpoczynku na ławce, zadumy, na posiłek przygotowany przez mieszkańców wsi. Z sentymentem patrzy się na stare drewniane, kamienne czy cementowe krzyże, nadszarpnięte znakiem czasu, często stojące w towarzystwie nowych. Gdy drewniane krzyże butwiały belkę skracano i wkopywano powtórnie. Z krzyżem działo się to samo, co z człowiekiem, który pod wpływem lat pochyla, więdnie i kurczy.

HISTORIA WSI

Król Zygmunt Stary w 1536 roku polecił Starostom w Brześciu, Drohiczynie i Mielniku zasiedlać ziemie bielską i suraską. Dzięki napływowi ludności z południowych terenów wokół Kleszczel powstało pięć wsi-przedmieść: Babice, Dobra Woda, Kosna, Nurzec, Trubianka. Wówczas Kosna, a dziś Dasze wymieniona została po raz pierwszy podczas pomiary włócznej włości Kleszczelowskiej w 1560 roku. Nazwa wsi pochodzi od przepływającej w pobliżu Rzeczki Kosney, która w dokumencie z 1784 roku nazywana jest też Kosnianką. Pierwotna nazwa wsi Kosna podczas lustracji w 1660 roku wymieniona jest jako Kosna alias Daszewice. Nazwa wsi pochodzi od jej mieszkańców Dasowiczów/ Dasewiczów. W XVI wieku wybudowano cerkiew w Kosnej, która w pierwszej połowie XVII wieku przyjęła unię. Wieś miała swoje mogiłki przy Cerkwii Kosieńskiej. Po trzecim rozbiorze Rzeczypospolitej (1795-1807) Północne Podlasie zostało włączone do Prus Nowowschodnich, a ich władze przeprowadziły w 1800 roku spis hipoteczny, z którego wiadomo, że w Daszach było 103 gospodarzy. Wówczas rodziny były dosyć liczne i składały się z 5-6 osób, więc w Daszach mieszkało około 500 osób.
Dyrektor białostockiego okręgu szkolnego w 1820 roku, wizytując podległe mu szkoły wspomniał iż mieszkańcy m.in. Dasz zgodzili się opłacać nauczyciela i utrzymywać szkołę oraz wprowadziły wiejski obowiązek uczęszczania do szkoły.
W 1896 roku komisja spisowa stwierdziła 471. Natomiast w spisie pod względem narodowościowym, mieszkańcy Dasz zostali zaliczeni do Mołorossów, ponieważ wyznacznikiem przynależności narodowej poszczególnych osób był język domowy ludzi. W Daszach od wieków rozmawiano ukraińską gwarą przodków, która jest żywa i dziś.
W wyniku I wojny światowej i bieżeństwa w głąb Rosji, w większości prawosławnej ludności, niektóre wsie opustoszały. W sierpniu 1915 roku we wsi został tylko jeden gospodarz. Daszowianie na obczyźnie przebywali około 6 lat. Bieżeńcom starano się zapewnić odpowiednie warunki bytowe, m.in. zapomogę w wysokości 30 rubli miesięcznie na rodzinę lub możliwość dodatkowego zarobku. Nie wszyscy wrócili do rodzinnych miejscowości. Sporo ludzi zostało w mogiłach na terenie Rosji. Na obczyźnie zostali Ci, którzy założyli tam rodziny lub znaleźli tam pracę. Na początku 1919 roku Dasze administracyjnie podporządkowane zostały gminie Kleszczele i stały się częścią odrodzonej Polski. W latach 1921 – 1931 na podstawie spisów powszechnych wiadomo, że w Daszach mieszkało 307 osób: 145 mężczyzn i 162 kobiety. Wszyscy byli wyznania prawosławnego i wszyscy zostali zapisani jako Białorusini. We wsi były 104 domy, w tym 27 niezamieszkałych. Prawdopodobnie ich właściciele nie powrócili z bieżeństwa. W okresie międzywojennym mieszkańcy wsi wyrąbali wspólny las w celu reperacji budynków gospodarskich zniszczonych w czasie wojny. Podczas I wojny światowej na terenie wsi powstał cmentarz żołnierzy niemieckich. Po I wojnie światowej władze nie pozwoliły reaktywować prawosławnej parafii w Kośnej, a mieszkańcy Dasz zostali przyłączeni do parafii Kleszczelowskiej, co było dużym utrudnieniem ze względu na odległość. Kościół katolicki w 1928 roku zorganizował mieszkańcom Dasz parafię neounicką, która przetrwała w Kośnej do 1940 roku, a po upadku państwa polskiego przeszła na prawosławie. W czasie istnienia parafii neouickiej dochodziło z tego powodu do licznych zatargów pomiędzy jej zwolennikami i przeciwnikami.
Na początku XX wieku następował stopniowy wzrost gospodarczy. W archiwum zachowało się sporo dokumentów: kupna, sprzedaży, dzierżaw, pożyczek. Mieszkańcy mieli wspólny spichlerz na wypadek klęski nieurodzaju i dwa młyny-wiatraki.
Podczas budowy drogi spółkowej nr 5 Kleszczele- Siemiatycze w latach 1935-1936 mieszkańcy w ramach szarwarku dostarczali kamień na bruk.
Podczas wybuchu II wojny światowej do Dasz wkraczają żołnierze niemieccy i radzieccy. W 1941 roku nastaje władza niemiecka dzięki czemu około 20 rodzin zostaje uratowanych przed wywózką na Syberię, ale około 30 młodych osób trafia na roboty do Niemiec.
W lipcu 1950 roku zawiązała się Spółdzielnia Produkcyjna, a jej członkowie rozpoczęli budowę obory. Spółdzielnia wynajmowała z Gminnego Ośrodka Maszynowego w Kleszczelach ciągniki. Bogatsi gospodarze nie wstąpili do „kołchozu”.
Na mocy uchwały nr16/V WRN w Białymstoku z dnia 4 października 1954 roku powstała Gromadzka Rada Narodowa w Daszach, zlikwidowana 31 grudnia 1959 r. Jej obszar został włączony do gromady Kleszczele.
W 1952 roku wieś została zelektryfikowana, a w 1956 roku po odejściu od władzy Władysława Gomułki grupa odważniejszych gospodarzy rozwaliła „kołchoz”. W latach 1959-60 przeprowadzono komasację ziemi – wydzielono nowe, duże działki. W połowie lat 50-tych zaczęto przyjmować do zlewni mleko, które było podstawowym źródłem dochodu większości gospodarzy. W latach 1958-59 na bazie po Spółdzielni Produkcyjnej utworzono Kółko Rolnicze, które wykonywało dla mieszkańców usługi mechaniczne.
W 1960 roku mieszkańcy w czynie społecznym rozpoczęli budowę sklepu, który oddano do użytku w 1962 roku. W 1967 roku młodzież z Dasz zarejestrowała drużynę piłkarską pod patronatem LZŚ. W latach 80 i 90 drużyna prowadziła rozgrywki w klasie „B”. Z Funduszu Rozwoju Rolnictwa wybudowano świetlicę wiejską w latach 1983-1984.
Występ duetu Walentyny Micewicz i Zofii Kierdelewicz w 1977 roku dał początek zespołowi ludowemu z Dasz, późniejszej „Kalinie”. Zespół występował na przeglądach piosenki białoruskiej oraz piosenki ukraińskiej w Sopocie, festiwalu w Kazimierzu Dolnym, Przemyślu, Węgorzewie. „Kalina” śpiewała też na Białorusi – w Grodnie, Łucku, Małorycie, a także stolicy Ukrainy Kijowie. W Daszach od 1945 roku istnieje jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Budowę remizy strażackiej rozpoczęto w 1968 roku czynem społecznym. Wówczas tętniło również życie świetlicy wiejskiej. Wieś to ulicówka o zwartej zabudowie. Ze względu na bezpieczeństwo stodoły budowane były w dalszej odległości od domów. Po odzyskaniu niepodległości władze Rzeczypospolitej zaczęły rozwijać szkolnictwo. Powstała Publiczna Szkoła Powszechna w Żukach. Lekcje odbywały się w budynku parafialnym w Kośnej i częściowo w mieszkaniach prywatnych wsi Żuki. 9 października 1958 roku oddano do użytku nowy budynek szkoły w Daszach, którą w 1968 roku rozbudowano. W 1998 roku uroczyście obchodzono 40-lecie istnienia. Natomiast w 2000 roku szkoła została zlikwidowana, a uczniowie dowożeni są od tamtej pory do szkoły w Kleszczelach. Według Litovskich Eparchialnych Viedomosti Dasze od 1875 roku należą do parafii Świętego Józefa w Kośnej, której budowę rozpoczęto w latach 1884-1885, a jej proboszczem od 1984 roku jest ks. Paweł Kononiuk.
Najważniejszymi zasobami kulturalnymi w Daszach są tradycjne umiejętności rękodzielnicze mieszkańców - hafciarstwo, szydełkowanie, tkactwo, wyrób mat ze słomy; zespół „Kalina” i lokalna historia.

Opr. A. Miszewska na podstawie „DASZE” Marka Martynowicza

Brak możliwości komentowania